۳۰ – در یک تحول اقتصادی نگرانکننده، نرخ برابری ریال در برابر دلار آمریکا به رقم بیسابقه ۱.۶۳ میلیون ریال رسید. این سقوط تاریخی، نشاندهنده وخیمتر شدن بحران ثبات پولی در کشور است؛ بحرانی که اکنون تحلیلگران آن را با فروپاشی بانکی سال ۲۰۱۹ در لبنان مقایسه میکنند.
ریال ایران تنها در ۱۲ ماه گذشته، حدود ۷۵ درصد از ارزش خود را از دست داده است. این فرسایش سریع ارزش پول ملی، اقتصاد کشور را در وضعیتی قرار داده که بسیاری آن را یک «نقطه بیبازگشت» توصیف میکنند.
طنین بحران لبنان در اقتصاد ایران
ناظران اقتصادی شباهتهای تکاندهندهای میان تلاطم پولی فعلی ایران و فروپاشی مالی لبنان میبینند. دسترسی به ارزهای معتبر (Hard Currency) از طریق کانالهای بانکی رسمی به شدت محدود شده و همین امر شهروندان را مجبور کرده است برای حفظ ارزش داراییهای خود به روشهای جایگزین روی آورند.
با نرخ تورمی که بین ۴۰ تا ۵۰ درصد برآورد میشود، قدرت خرید مردم به شدت تحلیل رفته است. در این میان، کاهش اعتماد به پول ملی باعث شده تا خانوارها به سمت داراییهای دیجیتال روی بیاورند؛ پدیدهای که کارشناسان آن را «فرار دیجیتال» به سمت امنیت نامیدهاند. دقیقاً همانطور که لبنان در اوج بحران خود شاهد جهش در استفاده از استیبلکوینهای دلاری بود، بازار کریپتو در ایران نیز رشد چشمگیری داشته است. تخمین زده میشود حجم اکوسیستم داخلی رمزارز ایران در سال ۲۰۲۵ به رقمی بین ۷.۷۸ تا ۱۰ میلیارد دلار رسیده باشد.
اقتصاد دوگانه رمزارزها: از پسانداز خرد تا فعالیتهای دولتی
چشمانداز رمزارزها در ایران به دو لایه موازی و متفاوت تقسیم شده است:
- لایه عمومی و طبقه متوسط: خانوارها برای خارج کردن سرمایه از سیستم بانکی سنتی، پساندازهای خود را به بیتکوین و استیبلکوینها تبدیل میکنند. دادههای زنجیره بلوکی (Blockchain) نشان میدهد که در جریان موج اعتراضات اواخر ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶، برداشت بیتکوین به کیفپولهای شخصی جهش یافته است که نشاندهنده خروج سرمایه از کانالهای تحت کنترل دولت است.
- لایه دولتی و نهادها: گزارشها حاکی از آن است که نهادهای وابسته به دولت نیز فعالیتهای خود را در این حوزه گسترش دادهاند. تخمین زده میشود که نهادهای خاص (مانند سپاه پاسداران) حدود نیمی از فعالیتهای On-chain کشور را به خود اختصاص داده باشند. همچنین گزارش شده است که بانک مرکزی ایران در سال ۲۰۲۵ بیش از ۵۰۰ میلیون دلار تتر (USDT) خریداری کرده که احتمالاً هدف آن تسهیل تجارت فرامرزی در سایه تحریمها بوده است.
پیامدهای اجتماعی و معیشتی
فروپاشی ارزش پول ملی مستقیماً سفرههای مردم را هدف قرار داده است. کالاهای اساسی مانند گوشت و روغن خوراکی برای بسیاری از خانوارها غیرقابل دسترس شده است. این فشار اقتصادی، موج مهاجرت را نیز تشدید کرده؛ به طوری که سالانه دهها هزار دانشجو و هزاران کادر درمان در حال ترک کشور هستند.
اعتراضات که پس از عبور دلار از مرز ۱.۴ میلیون ریال در اواخر ۲۰۲۵ شدت گرفته بود، تا اوایل ۲۰۲۶ همچنان ادامه یافته است. مسیر فعلی نشان میدهد که در صورت عدم تغییر ساختاری، ایران با دورهای طولانی از بیثباتی اقتصادی و اجتماعی روبهرو خواهد بود.
تحلیل نهایی: تجربه ایران نشان میدهد که وقتی پول ملی کارکرد خود را به عنوان ذخیره ارزش از دست میدهد، “اقتصاد دیجیتال” دیگر یک انتخاب نیست، بلکه به تنها پناهگاه مردم و البته ابزاری برای دور زدن محدودیتهای بینالمللی توسط حاکمیت تبدیل میشود.
پاسخها