شبکه بیتکوین به یک نقطه عطف تاریخی رسیده است: ۲۰ میلیون بیتکوین اکنون استخراج شدهاند.
این لحظه یکی از مهمترین نقاط در تاریخ بزرگترین ارز دیجیتال جهان محسوب میشود. رسیدن به این عدد نهتنها بلوغ شبکه بیتکوین را نشان میدهد، بلکه بار دیگر توجه تحلیلگران و فعالان بازار کریپتو را به آینده صنعت استخراج و اقتصاد بلندمدت این شبکه جلب کرده است.
با رسیدن به این مرحله، اکنون تنها یک میلیون بیتکوین دیگر باقی مانده است تا سقف عرضه نهایی شبکه، یعنی ۲۱ میلیون BTC، تکمیل شود؛ سقفی که از همان ابتدا در طراحی بیتکوین توسط ساتوشی ناکاموتو در کد این شبکه تعریف شده است. اما در حالی که این نقطه عطف، طراحی دقیق سیاست پولی بیتکوین را برجسته میکند، یک سؤال مهم نیز مطرح میشود:
آیا صنعت استخراج بیتکوین در دهههای آینده همان شکلی را خواهد داشت که امروز میشناسیم؟
تنها یک میلیون بیتکوین دیگر باقی مانده است
استخراج نخستین ۲۰ میلیون بیتکوین حدود ۱۶ سال زمان برده است؛ از زمانی که شبکه بیتکوین در سال ۲۰۰۹ راهاندازی شد. با این حال، استخراج یک میلیون بیتکوین باقیمانده ممکن است بیش از یک قرن طول بکشد.
دلیل این موضوع به سازوکار عرضه بیتکوین بازمیگردد که توسط مکانیزمی به نام هاوینگ (Halving) کنترل میشود. این رویداد تقریباً هر چهار سال یکبار رخ میدهد و طی آن پاداش استخراج هر بلاک به نصف کاهش پیدا میکند.
آخرین هاوینگ که در آوریل ۲۰۲۴ اتفاق افتاد، پاداش استخراج هر بلاک را از ۶.۲۵ بیتکوین به ۳.۱۲۵ بیتکوین کاهش داد و در نتیجه سرعت ورود بیتکوینهای جدید به بازار را بیش از پیش کاهش داد.
در عین حال، فرآیند استخراج بیتکوین بهشدت رقابتی است. ماینرها با استفاده از سختافزارهای تخصصی و توان پردازشی بسیار بالا، معماهای رمزنگاری شبکه را حل میکنند تا تراکنشهای شبکه را تأیید کنند. در ازای این کار، آنها دو نوع پاداش دریافت میکنند:
• بیتکوینهای تازه ایجاد شده (پاداش بلاک)
• کارمزد تراکنشهای کاربران
با گذشت زمان اما پاداش بلاک بهطور مداوم کاهش پیدا میکند. به همین دلیل در بلندمدت انتظار میرود که کارمزد تراکنشها به منبع اصلی درآمد ماینرها تبدیل شود.
احتمال خروج برخی شرکتهای استخراج از بازار
با وجود این نقطه عطف تاریخی، برخی تحلیلگران معتقدند صنعت استخراج بیتکوین ممکن است در سالهای آینده با تغییرات ساختاری مهمی روبهرو شود.
بر اساس تحلیلهای شرکت Needham، برخی از شرکتهای بزرگ استخراج بیتکوین که در بازارهای مالی نیز حضور دارند، ممکن است بهتدریج بین سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۸ از فعالیت استخراج سنتی فاصله بگیرند.
حتی این احتمال مطرح شده است که برخی از این شرکتها تا پایان سال ۲۰۲۶ بخشی از ذخایر بیتکوین خود را بفروشند تا منابع مالی لازم برای تغییر مسیر استراتژیک خود را تأمین کنند.
اما دلیل این تغییر مسیر چیست؟
پاسخ کوتاه میتواند در یک حوزه فناوری دیگر خلاصه شود: هوش مصنوعی.
مهاجرت ماینرها به سمت هوش مصنوعی و پردازشهای پیشرفته
بسیاری از شرکتهای استخراج بیتکوین مالک مراکز داده عظیمی هستند که به زیرساختهای انرژی، سیستمهای خنککننده و توان پردازشی گسترده دسترسی دارند.
همین زیرساختها اکنون برای صنعت دیگری نیز بسیار جذاب شدهاند: هوش مصنوعی و محاسبات با کارایی بالا (HPC).
آموزش و اجرای مدلهای هوش مصنوعی نیازمند منابع محاسباتی بسیار عظیمی است و در سالهای اخیر تقاضا برای ظرفیت مراکز داده در سراسر جهان بهشدت افزایش یافته است، در چنین شرایطی، برخی از شرکتهای استخراج ممکن است به این نتیجه برسند که استفاده از زیرساختهای خود برای پردازشهای مرتبط با هوش مصنوعی یا ارائه خدمات پردازش ابری سودآوری بیشتری نسبت به استخراج بیتکوین دارد.
به بیان ساده، اقتصاد این صنعت در حال تغییر است. سودآوری استخراج بیتکوین به شاخصی به نام Hashprice وابسته است؛ معیاری که نشان میدهد هر واحد توان پردازشی چه میزان درآمد برای ماینر ایجاد میکند. در سالهای اخیر، با افزایش رقابت و رشد هشریت شبکه، این شاخص تحت فشار قرار گرفته است.
در مقابل، تقاضای جهانی برای زیرساختهای هوش مصنوعی بهسرعت در حال افزایش است و همین موضوع باعث شده برخی شرکتها به فکر تغییر کاربری مراکز داده خود از استخراج کریپتو به پردازشهای AI بیفتند. برای بسیاری از شرکتها، این تصمیم در نهایت به مسئله بهرهوری سرمایه بازمیگردد.
آیا کاهش تعداد ماینرها بر قیمت بیتکوین تأثیر میگذارد؟
با وجود نگرانیها درباره احتمال خروج برخی شرکتهای استخراج، بسیاری از تحلیلگران معتقدند این موضوع لزوماً تهدیدی جدی برای قیمت یا ثبات بلندمدت بیتکوین محسوب نمیشود. یکی از دلایل این موضوع این است که سهم ماینرها از کل عرضه در گردش بیتکوین نسبتاً کوچک شده است.
برآوردها نشان میدهد ماینرها در مجموع حدود ۰.۵ درصد از عرضه در گردش بیتکوین را در اختیار دارند. بنابراین حتی اگر برخی از شرکتهای استخراج بخشی از داراییهای خود را بفروشند، تأثیر آن بر کل بازار احتمالاً محدود خواهد بود.
از سوی دیگر، پروتکل بیتکوین بهطور خودکار سختی استخراج (Mining Difficulty) را تقریباً هر دو هفته یکبار تنظیم میکند اگر بخشی از ماینرها از شبکه خارج شوند، سختی استخراج کاهش پیدا میکند و استخراج برای ماینرهای باقیمانده آسانتر میشود. این مکانیزم باعث میشود امنیت و پایداری شبکه در بلندمدت حفظ شود.
اقتصاد بلندمدت امنیت شبکه بیتکوین
با نزدیک شدن بیتکوین به سقف عرضه نهایی خود، شبکه بهتدریج به سمت مدل امنیت مبتنی بر کارمزد تراکنشها حرکت خواهد کرد.
در سالهای ابتدایی شبکه بیتکوین، بخش عمده درآمد ماینرها از پاداش بلاک تأمین میشد. اما با گذشت زمان و کاهش تدریجی این پاداش، نقش کارمزدها در تأمین امنیت شبکه افزایش خواهد یافت، این گذار قرار است طی دهههای آینده بهتدریج رخ دهد. در عین حال، این روند یکی از ویژگیهای منحصربهفرد بیتکوین را نشان میدهد: یک سیاست پولی کاملاً شفاف و قابل پیشبینی.
برخلاف سیستمهای مالی سنتی که در آن عرضه پول توسط بانکهای مرکزی تعیین میشود، منحنی عرضه بیتکوین از همان ابتدا در کد شبکه مشخص شده است.
ویژگی بنیادین بیتکوین؛ کمیابی برنامهریزیشده
رسیدن به مرز استخراج ۲۰ میلیون بیتکوین بار دیگر یکی از ویژگیهای اساسی این دارایی دیجیتال را برجسته میکند:
کمیابی برنامهریزیشده (Programmed Scarcity).
تنها ۲۱ میلیون بیتکوین برای همیشه وجود خواهد داشت.
با کاهش تدریجی عرضه و طولانیتر شدن فرآیند استخراج کوینهای باقیمانده، تولید بیتکوین بهمرور دشوارتر و کمیابتر میشود.
همین ویژگی یکی از مهمترین دلایلی است که بسیاری از سرمایهگذاران بیتکوین را نوعی پول سخت دیجیتال (Digital Hard Money) میدانند؛ داراییای که برای مقاومت در برابر تورم و حفظ ارزش در بلندمدت طراحی شده است.
شبکهای که همچنان در حال تکامل است
عبور از مرز استخراج ۲۰ میلیون بیتکوین به معنای پایان مسیر این شبکه نیست؛ بلکه میتواند آغاز مرحلهای جدید در تکامل آن باشد. صنعت استخراج ممکن است دچار تغییرات ساختاری شود.
بازار انرژی همچنان بر اقتصاد استخراج تأثیر بگذارد. و زیرساختهای محاسباتی مورد استفاده در استخراج ممکن است با صنایع نوظهوری مانند هوش مصنوعی رقابت کنند.
با این حال، طراحی بنیادی بیتکوین بدون تغییر باقی مانده است:
یک شبکه غیرمتمرکز که توسط انگیزههای اقتصادی ایمن میشود و بر اساس قوانین شفاف و از پیش تعیینشده عمل میکند و اکنون، با تنها یک میلیون بیتکوین باقیمانده برای استخراج، جهان وارد فصل پایانی برنامه انتشار پولی بیتکوین شده است؛ فصلی که ممکن است بیش از یک قرن طول بکشد تا کامل شود.
پاسخها